Overcast Clouds

8°C

Kołobrzeg

19 kwietnia 2024    |    Imieniny: Adolf, Leon, Tymon
19 kwietnia 2024    
    Imieniny: Adolf, Leon, Tymon

Redakcja: tel. 500-166-222 poczta@miastokolobrzeg.pl

Portal Miasto Kołobrzeg FBPortal Miasto Kołobrzeg na YT

Regionalny Portal Informacyjny Miasta Kołobrzeg i okolic

reklama

reklama

Strefa Dopaminy: Czy świętować Dzień Kobiet?

D O P A M I N A
PRZYJAZNA PRZESTRZEŃ PSYCHOEDUKACJI

8 marca - Międzynarodowy Dzień Kobiet: świętować czy udawać, że to święto z czasów PRL-u?

Dzisiejsze spotkanie w Strefie DOPAMINY wydaje się być (na pierwszy rzut oka) dedykowane kobietom i/lub może być odebrane jako "prowokacja" do - niechcianej w mainstream'owym przekazie - dyskusji o feminizmie, gender i roli kobiety we współczesnym świecie.

Czy 8 Dzień Marca - Święto (Międzynarodowe) Kobiet jest wystarczającym pretekstem, żeby dyskutować o biologicznym, kulturowym i psychologicznym wymiarze płci? Czy dobry to powód do porozmawiania o tym czym są a czym nie są stereotypy płci?
Cóż pretekst, jak każdy inny a ten związany z Dniem Kobiet trochę bardziej kompatybilny z tematem płci i wielowymiarowości tego pojęcia.

Płeć - definicja
Definiując pojęcie płci - być może nie każdy/a z czytających - ma świadomość wielowymiarowego kontekstu znaczeniowego. Angielska  Encyklopedia Blackella z 1996 roku wyodrębnia trzy terminy, które podkreślają różnice i wielopoziomowość kategorii PŁCI:
1. sex (płeć) - jest terminem stricte biologicznym, odnoszącym sie do cech anatomicznych  i fizjologicznych osobników męskich lub żeńskich
2. gender (rodzaj) - termin ten jest trudno przetłumaczalny na język polski; trudno jest znaleźć jeden termin, który oddawałby złożoność tego pojęcia. Zacytuję zatem definicję podana przez ww. encyklopedią: Gender odnosi się do płci jako zjawiska społecznego, procesów tworzenia się społeczno-kulturowych modeli kobiecości lub męskości, a przede wszystkim odpowiadających im  wzorców społecznych. Co ciekawe pierwotnie termin ten - gender - używany był w języku angielskim do określenia męskich lub żeńskich rodzajów gramatycznych. Zatem funkcjonował jedynie w przestrzeni językowej. Dopiero potem, głównie za sprawą publikacji z obszaru psychologii pojęcie to nabrało szerszego znaczenia, a to za sprawą dyskusji wokół istnienia różnic płci biologicznej (sex) i płci psychologicznej. Podsumowując termin sex eksponuje aspekty biologiczne i uznaje biologiczny determinizm w obszarze płci. Termin gender eksponuje społeczno-kulturowy aspekt płci, a za główne determinanty płci uznaje kulturę i społeczeństwo.
3. gender identity - termin ten służy określeniu płci w aspekcie/wymiarze psychologicznym. Co miałoby to oznaczać? Terminu tego używamy, kiedy mówimy o tzw. tożsamości płciowej, czyli identyfikacji jednostki z jej własną płcią. Co istotne w definiowaniu tego terminu to fakt, że tożsamość płciowa nie jest zależna od posiadanych przez daną osobę cech osobowości ani od konformistycznego podporządkowania się roli społecznej.

Ze względów oczywistych nie będziemy zajmować się płcią biologiczną, aczkolwiek niektórzy badacze uważają, że płeć biologiczna (ta na którą nie mamy wpływu) determinuje nie tylko nasze cechy morfologiczne ale również BIOLOGICZNE CECHY RÓL PŁCIOWYCH.

Dla porządku i przypomnienia dodać jedynie należy, że biologiczna płeć człowieka zostaje określona w momencie zapłodnienia. Wówczas chromosom 23, pochodzący od ojca, determinuje to, czy zygota staje się męska (XY), czy żeńska (XX). Cytując Johna Money'a (badacza biologicznego podłoża płci): Za pierwszy wskaźnik płci embrionu, w siódmym tygodniu ciąży, uznaje się zróżnicowanie tkanki tworzącej gonady w pierwociny jąder, na co wpływ ma chromosom Y  - a co Money określa Zasadą Adama. Powtórzmy chromosom 23 pochodzący od ojca odpowiedzialny jest/determinuje to, czy zygota stanie się męska czy żeńska. W sytuacji braku instrukcji genetycznej płód rozwija gonady żeńskie. I tu dochodzimy do "krytycznego" punku. Trzeci-czwarty miesiąc ciąży, to okres kształtowania się męskiego lub kobiecego podwzgórza (część międzymózgowia), które w okresie dojrzałości płciowej jest odpowiedzialne za wydzielanie przez przysadkę hormonów gonadotropowych. W tych procesach decydująca rolę odgrywa testosteron, bez którego płód przybrałby postać żeńską. I tak - w telegraficznym skrócie - tworzy się biologiczna płeć, która determinuje osobnicze cechy kobiecości i męskości.

Biorąc powyższe pod uwagę można by pokusić się o stwierdzenie, że (nie tylko w kategoriach biologii) męskość i kobiecość uznane są za rozłączne kategorie społeczne, a przynależność do nich ma charakter dysjunktywny. Oznacza to, że jeżeli ktoś jest kobietą to nie może być mężczyzną. Z poznawczego punktu widzenia stwierdzić należy, że ludzie wnioskują o MĘSKOŚCI nie tylko na podstawie jej przejawów, ale również na podstawie braku KOBIECOŚCI (coś jakby ewolucyjnie jeden gatunek Homo sapiens żył w dwóch różnych, rzadko przenikających się światach). W przestrzeni społecznej świadczą o tym na przykład ubranka, zabawki, emocje, zachowania różne dla chłopów i dziewczynek.

A co z płcią jako zjawiskiem społecznym? (patrz definicja z pkt. 2)
Poznawcza psychologia społeczna dysponuje licznymi danymi potwierdzającymi, że w postrzeganiu siebie i innych, ważną rolę odgrywają dwa wymiary. W sytuacji kiedy mamy do czynienia z oceną społeczną są one częściej aktywizowane i używane, a także silniej wpływają na nasze oceny i zachowanie społeczne niż pozostałe (tak np. Wojciszke, 2005, 2010). Wymiary, o których mowa to WSPÓLNOTOWOŚC I SPARWCZOŚĆ. Terminy „wspólnotowość” i „sprawczość” jako pierwszy - w 1966 - zaproponował David Bakan.
1. Wspólnotowość, nazywana również wymiarem ciepła, obejmuje treści związane z moralnym i społecznym funkcjonowaniem ludzi oraz to, czy ich działania przynoszą pozostałym zyski bądź straty.
2. Sprawczość, określana też jako kompetencja, zawiera treści, które dotyczą sprawczości i skuteczności w realizowaniu celów oraz tego, czy działania podmiotu mają dla niego w swojej konsekwencji pozytywne bądź negatywne skutki.
Teoria Bakana stała się inspiracją do dalszych badań empirycznych ukazując jej potencjał i nowe znaczenie podstawowych terminów. Rozwinęły się różnego rodzaju koncepcje orientacji wspólnotowej i sprawczej, rozumiejąc je jako dwie rozbudowane cechy osobowości. Wielu psychologów społecznych (w Polsce prof. Wojciszke) definiuje:
1. sprawczość jako koncentracje na własnym JA i samym sobie jako realizatorze celów.
2. wspólnotowość to natomiast koncentracja podmiotu na innych ludziach oraz relacjach z nimi.
Wyżej opisane pojęcia odpowiadają w przybliżeniu kobiecości i męskości. A jednak nie zawierają w sobie tego niechcianego pierwiastka stereotypizacji.    

Stereotypy. Stereotyp płci
Walter Lippmann (intelektualista, liberalny myśliciel i doradca prezydenta Roosevelta) na początku XX wieku, po raz pierwszy użył terminu stereotyp. Lippmann podejmując próbę zdefiniowania tego pojęcia zwrócił uwagę na fakt, że ludzie mają "skłonność" do postrzegania osób bądź przedmiotów jako podobnych, mających wspólne atrybuty oparte na ich wspólnych cechach.
Dlaczego? Już o tym pisałam ale przypomnę. Wszyscy ludzie  "noszą" w głowach UMYSŁOWE obrazy świata zewnętrznego. Obrazy te zawierają "szablony", dzięki którym możemy upraszczać niejednoznaczne informacje odbierane z otoczenia.
Zatem uznać możemy, że stereotyp to społecznie podzielane przekonanie o własnościach charakteryzujących cechy osobowości, uznawane wartości czy oczekiwane zachowania członków danej grupy społecznej.

Psychologia społeczno-poznawcza dostarcza nam interesujących danych dotyczących tego teoretycznego konstruktu, jakim jest stereotyp i proces stereotypizacji.
Na przykład Susan Fiske, jedna z pierwszych badaczek treści stereotypów, uznała stereotypy za jeden z elementarnych poznawczych komponentów, na których budowane są relacje międzyludzkie.

Jeżeli to prawda, a wyniki wielu badań tego dowodzą, to proszę pomyśl, Drogi Czytelniku, jak bardzo jest to niebezpieczne dla naszych relacji. Kiedy "idziemy na skróty" w naszych ocenach innych, sytuacji trudnych i niejednoznacznych. Nakładamy na te sytuacje "szablony". Dokonujemy procesu sterotypizacji zastępując nim bardziej czasochłonne procesy spostrzegania osób w sposób zindywidualizowany.  
Gordon Allaport, w swojej pionierskiej pracy pod tytułem The Natureof Prejudice w 1954 roku (nie wartościując stereotypów oraz ludzi ich używających) opisał stereotypizację jako: wyolbrzymione przekonanie kojarzone z pewną kategorią, w konsekwencji prowadzące do tego, że sądy na temat danego człowieka są uogólnione oraz nie zakładają zarówno możliwej nietrafności stereotypu, jak i tego, że postrzegany człowiek może nie powielać stereotypowych zachowań grupy społecznej, do której należy.
Że tak to właśnie działa, przekonują się współczesne kobiety kwestionujące stereotypy w zakresie ról mężczyzn i kobiet.  

Na potrzeby niniejszego artykułu wyróżnimy cztery typy stereotypów funkcjonujących w zakresie ról mężczyzn i kobiet.
1. Do pierwszego zakresu zalicza się podział ról w domu. Dominuje przekonanie o tym, że mężczyzna jest głową rodziny, to on pracuje zawodowo, rozwija się. Praca kobiety w domu nie jest traktowana na równi z pracą mężczyzny. W sytuacji, kiedy oboje z partnerów pracują zawodowo, to mężczyzna zarabia więcej niż kobieta. Rola kobiet sprowadzona zostaje do roli matki, gospodyni i żony.
2. Kolejnym obszarem, w jakim funkcjonują stereotypy płciowe, jest obszar dotyczący ról zawodowych. Niestety muszę przywołać badania dotyczące Stanów Zjednoczonych ponieważ nie dotarłam do podobnych dotyczących Polski. W USA procentowy podział wykonywanych zawodów pokazuje, że 80% kobiet pracuje w 20 zawodach, 80% mężczyzn zaś ma do dyspozycji 220 zawodów. Kobiety zawodowo pełnią funkcje sekretarek, kosmetyczek, nauczycielek (w szkołach podstawowych, nie na uniwersytetach), kelnerek i pielęgniarek. To - moim zdaniem - stanowi jedno z wyjaśnień, dlaczego niektórych panów drażnią a czasami śmieszą próby używania feminatyw przy zawodach do niedawna zdominowanych przez mężczyzn. Sama nieustanie spotykam się ze źle zawoalowaną kpiną, kiedy przedstawiam się jako prawniczka, psycholożka czy mediatorka. W polskich sądach jestem nagminnie nazywana "radcą prawnym" pomimo faktu, że w pismach procesowych używam "radczyni prawna", dlatego, że jestem kobietą i dlatego, że pozwala mi na to gramatyka języka polskiego.     
3. Kolejny stereotyp ze względu na płeć dotyczy wizerunku fizycznego. Mężczyzna ma być mocny, silny, kobieta zaś delikatna, podległa. Ten rodzaj stereotypu ujawnia się na przykład w sytuacji braku akceptacji dla związku, w którym to kobieta jest wyższa od mężczyzny.
4. Stereotypy płciowe dotyczą również cech osobowości. Oczekiwania wobec kobiet w sferze osobowości każą podkreślać ich wrażliwość, spokój, zależność i emocjonalność. W przypadku mężczyzn, repertuar oczekiwanych cech jest zupełnie inny. Mężczyzna ma być dominujący, agresywny, silny z wysoką samooceną i bez emocji. Są to oczekiwania krańcowo odmienne.

Z powyższych rozważań nietrudno wnioskować, że sprawczość i wspólnotowość, aczkolwiek znaczeniowo bliskie pojęciom męskości i kobiecości, nie pozwalają na przypisani ich treści tylko kobietom lub tylko mężczyznom. Innymi słowy kobiety mogą być sprawcze, a mężczyźni mogą być wspólnotowi bez "uszczerbku" dla ich kobiecości i męskości pojmowanych "tradycyjnie".

Zatem, Szanowni Panowie, w przeddzień Święta Kobiet może warto zawalczyć o przełamanie stereotypów i zapytać czy oby na pewno Wasza Wybranka chciałaby dostać goździk i rajstopy?

A na co dzień warto próbować unikać stereotypów, nie używając choćby takich twierdzeń, jak to, że kobiety są takie emocjonalne. Pamiętajmy: wszyscy jesteśmy emocjonalni, bowiem EMOCJE podarowała na ewolucja (wszystkim Homo sapiens bez względu na płeć). I jak pisałam kilka artykułów wcześniej korzystajmy z EMOCJI bo emocje mają CEL. Emocje to informacja. Bezcenna. Matka Natura wie, co robi.

Teresa Maria Bleczyc
psycholożka i mediatorka, prawniczka i filozofka, propagatorka Porozumienia bez Przemocy (NVC), współtwórczyni Porozumienia na Fali Kołobrzeskie Centrum Mediacji

reklama

reklama

Dodaj komentarz

UWAGA!
Komentarze są prywatnymi opiniami Czytelników, za które redakcja nie ponosi odpowiedzialności. Publikowanie jest jednoznaczne z akceptacją regulaminu. Jeśli jakikolwiek komentarz narusza obowiązujące prawo lub zasady współżycia społecznego, prosimy o kontakt poczta@miastokolobrzeg.pl. Komentarze niezwiązane z artykułem, naruszające regulamin lub zawierające uwagi do redakcji, będą usuwane.

Komentarze zostaną opublikowane po akceptacji przez moderatora.

Zgody wymagane prawem - potwierdź aby wysłać komentarz



Kod antyspamowy
Odśwież

Administratorem danych osobowych jest  Wydawnictwo AMBERPRESS z siedzibą w Kołobrzegu przy ul. Zaplecznej 9B/6 78-100 Kołobrzeg, o numerze NIP: 671-161-39-93. z którym możesz skontaktować się osobiście pod numerem telefonu 500-166-222 lub za pośrednictwem poczty elektronicznej wysyłając wiadomość mailową na adres poczta@miastokolobrzeg.pl Jednocześnie informujemy że zgodnie z rozporządzeniem o ochronie danych osobowych przysługuje ci prawo dostępu do swoich danych, możliwości ich poprawiania, żądania zaprzestania ich przetwarzania w zakresie wynikającym z obowiązującego prawa.

reklama