Overcast Clouds

11°C

Kołobrzeg

26 lutego 2024    |    Imieniny: Bogumił, Aleksandra, Mirosława
26 lutego 2024    
    Imieniny: Bogumił, Aleksandra, Mirosława

Redakcja: tel. 500-166-222 poczta@miastokolobrzeg.pl

Portal Miasto Kołobrzeg FBPortal Miasto Kołobrzeg na YT

Regionalny Portal Informacyjny Miasta Kołobrzeg i okolic

reklama

reklama

Strefa dopaminy: Czy widzimy tylko to, co wiemy?

D O P A M I N A
PRZYJAZNA PRZESTRZEŃ PSYCHOEDUKACJI

Temat i tytuł dzisiejszego spotkania w Przyjaznej Przestrzeni Psychoedukacji to inspiracja artykułem Wojciech Sadurskiego „Nie bójmy się różnic i sporów. To esencja demokracji”*.

Nasze spotkanie - tym razem - nie wydarza się w przeddzień czegoś, ale jest spotkaniem po.... (powyborczym). Cóż ma to wspólnego z deklarowaną w tej przestrzeni psychoedukacją? Moim zdaniem całkiem sporo, czego dowodzą niepodważalne osiągnięcia współczesnej psychologii społecznej.

Badacze zajmujący się tą dziedziną przyglądają się zjawiskom na poziomie intrapersonalnym i interpersonalnym. Tematyka relacji intrapersonalnych (dotyczących jednostki) obejmuje emocje i nastawienie, osobowość i poznanie społeczne, czyli to, w jaki sposób myślimy o sobie i o innych. Zagadnienia interpersonalne (dotyczące diad i grup) obejmują między innymi chęć niesienia pomocy, agresję, uprzedzenia, atrakcyjność interpersonalną i bliskie związki oraz procesy grupowe i relacje międzygrupowe. A zatem to w jakiej "kondycji psychicznej" jest dane społeczeństwo ma bezpośredni wpływ na jakość życia jednostki.

Wojciech Sadurski, w przytoczonym wyżej artykule, dowodzi, że po zwycięstwie demokracji (mowa tu o wyborach 15 października) nastała moda na narrację antypolaryzacyjną. "Polaryzacja jest złem, słyszymy, bo sprzyja populistom. Wojna polsko-polska musi się skończyć, a wrogie sobie "plemiona" muszą znów odnaleźć wspólnotę i zgodę". Jednakże Sadurski dowodzi, że polaryzacja sama w sobie nie jest zła. Problemem - zdaniem autora - jest polaryzacja toksyczna, patologiczna.

Polaryzacja to negatywne słowo dla określenia pluralizmu. Pluralizm to stan różnorodności opinii i ideologii. W nowoczesnym (współczesnym) społeczeństwie to raczej bogactwo i ogromna zaleta - a nie przekleństwo. Natomiast to ta toksyczna polaryzacja żywi populistów, i jak twierdzi profesor Sadurski warto ją rozpoznać: "Jej pierwszą cechą jest charakter emocjonalny: ludźmi o innych poglądach gardzimy lub ich nienawidzimy. (...) Toksyczna polaryzacja nadaje różnicom politycznym wymiar emocjonalny: nasi oponenci nie są po prostu w błędzie, oni są źli".

Sadurski dowodzi - z czym nie sposób się nie zgodzić - że nie każda różnica poglądów ma toksyczne cechy. W istocie, jego zdaniem, polskie społeczeństwo cierpi na niedobór pluralizmu, a nie na jego nadmiar. Słabe ugruntowanie politycznego liberalizmu w naszym kraju wytworzyło słabą tolerancję dla odmienności opinii i światopoglądów, "(...) która jest niezbędną glebą dla zdrowej, przydatnej różnorodności. Takiej, w której autentycznie chcielibyśmy raczej społeczeństwa ludzi o różnych poglądach niż masy jednostek takich samych jak my".

Jak tę garść poglądów profesora filozofii prawa przełożyć na sferę naszej wiedzy psychologicznej i w czym ta wiedza może być nam pomocna?

Jak już wspomniałam wyżej, psychologowie społeczni twierdzą, że nasze myśli, emocje i zachowania w dużym stopniu zależą od sytuacji społecznych: ludzie mogą zmieniać swoje zachowanie, by dostosować się do określonego kontekstu społecznego (od "jakości" społeczeństwa/życia społecznego - dowodzą - zależy wiele różnych aspektów naszego funkcjonowania psychicznego).

Przedmiotem zainteresowania badaczy przyjmujących perspektywę poznawczą - w ramach psychologii społecznej - jest rola, jaką ma interpretacja aktualnej sytuacji dla myśli, emocji, pamięci i zachowania człowieka. Perspektywa ta koncentruje się na zrozumieniu procesu przetwarzania informacji w ramach posiadanych przez ludzi struktur wiedzy, takich jak np. ich oczekiwania, schematy myślenia i ich wpływu na ostateczną interpretację sytuacji. Zwraca się tu uwagę, że każda sytuacja może być zinterpretowana w różny sposób przez osoby biorące udział w tym samym zdarzeniu. W ramach tego podejścia badane jest, jak ludzie kształtują swoją wiedzę o świecie, jak ją organizują, wydobywają z pamięci, w jaki sposób interpretują i zapamiętują informacje (Wojciszke, 2019).

Słowem kluczowym w dzisiejszym spotkaniu jest zatem WIEDZA. Nasza wiedza, w tym wiedza o ZŁOŻONOŚCI świata, RÓŻNORODNOŚCI ludzkich poglądów i przekonań jest kluczowa w procesie "widzenia", bowiem widzimy to, co wiemy.  

Wiemy również - takiej właśnie wiedzy dostarcza nam m.in. psychologia społeczna w podejściu poznawczym - umysł człowieka ulega tzw. zniekształceniom poznawczym. Zniekształcenia poznawcze to tendencyjne, nawykowe wzorce myślenia, które na podobieństwo krzywego zwierciadła deformują obraz rzeczywistości. Wiemy też, że wszyscy miewamy - czasami - nieracjonalne, niepomocne, bo oparte na takich zniekształceniach, myśli prowadzące - czasami - do błędnych ocen i nietrafnych decyzji. Dobrze jest o tym WIEDZIEĆ - przy ocenie siebie, innych, sytuacji i zdarzeń w jakich uczestniczymy.

A oto przykłady zniekształceń poznawczych, które mogą i utrudniają nam właściwą ocenę (siebie, innych, sytuacji, zdarzeń, intencji itp.).
ETYKIETOWANIE - przypisywanie innym lub sobie stałych cech lub intencji, bez uwzględniania wpływu sytuacji.
NADMIERNE UOGÓLNIANIE - wyciąganie zbyt ogólnych wniosków z pojedynczych lub mało znaczących zdarzeń i/lub odnoszenie jakiegoś przekonania do zbyt wielu osób lub sytuacji.
NEGATYWNY FILTR MENTALNY - skupianie się na negatywnych aspektach sytuacji, zgodnych z posiadanymi przekonaniami.
MYŚLENIE CZARNO-BIAŁE - myślenie typu "albo-albo", myślenie w kategoriach "zerojedynkowych", z pominięciem wielu innych możliwości.
WYOLBRZYMIANIE LUB UMNIEJSZANIE - przypisywanie nadmiernej wagi swoim (bądź cudzym) słabością lub błędom; odbieranie znaczenia zaletom (własnym lub cudzym) lub osiągnięciom.
UZASADNIANIE EMOCJONALNE - wydawanie sądów i/lub ocen na podstawie swoich odczuć, w oderwaniu od faktów.
CZYTANIE W MYŚLACH - wnioskowanie o myślach, uczuciach lub intencjach innych ludzi bez wystarczających dowodów.
MUSIZM I TRZEBOFILIA - koncentracja na sztywnych, bezwzględnych zasadach, wyrażająca się nadużywaniem słów typu: muszę, powinnam, trzeba, należy, nie wolno.

Drogi Czytelniku, poproszę Cię teraz, w ramach "pracy domowej" (podobnie, jak zapewne ćwiczysz swoją uważność - patrz nasze pierwsze spotkanie), abyś "tropił" swoje zniekształcenia poznawcze. Tropienie zniekształceń poznawczych buduje cenną umiejętność dystansowania się wobec myśli - bo jeśli nie są one dobrymi przewodnikami po świecie zewnętrznym i wewnętrznym to nie warto się do nich przywiązywać (np. jeśli potrzebujesz odpocząć to nie znaczy, że jesteś leniwa/y, to znaczy tylko, że jesteś zamęczona/y).

Pamiętaj też, że zniekształcenia poznawcze są zupełnie naturalne - są myślowymi skrótami, które pozwalają ludzkim umysłom radzić sobie z wielością dostępnych informacji. Nie oceniaj siebie i innych na ich podstawie. Jeśli już wiemy, jak niekiedy działają nasze mechanizmy poznawcze (patrz tzw. bańka informacyjna czyli poznawcze zamkniecie) i jak zniekształcenia poznawcze "zafałszowują" naszą rzeczywistość to może z większą otwartością i głębszą refleksją przyjmiemy fragment przywołanego wyżej artykułu profesora Sadurskiego.

Fragment, który przytoczę, przeczytaj proszę z UWAGĄ, być może Drogi Czytelniku pozwoli Ci przyczyniać się do zaniku wojny polsko-polskiej. "Podczas gdy polaryzacja ideologiczna opiera się na już istniejących podziałach ideowych (np. lewica kontra prawica), polaryzacja populistyczna jest wytworzona przez politycznych przedsiębiorców, którzy dostrzegają korzyści w strategiach polaryzujących zamiast umiarkowanych. W systemach populistycznych polaryzacja jest świadomie tworzona dla celów politycznych. Dlatego wojna polsko-polska prędko sie nie skończy, ale obiektem naszych gniewnych reakcji powinni być "polityczni przedsiębiorcy", czyli sprytni macherzy, nie ich wyborcy. Wojna powinna mieć na celowniku Kaczyńskiego, Sasina czy Rachonia - ale nie panią Mariolę z Kutna albo pana Waldka z Łomży, którzy na nich głosowali. Pani Marioli i panu Waldkowi należy się respekt - i próba zrozumienia, dlaczego wspierali zorganizowana grupę przestępczą występującą jako partia polityczna. I konieczność zaproponowania programu, który tych ich niepokojów i obaw nie zignoruje - ale da im pozytywną, niewykluczającą nikogo odpowiedź. To oczywiście nie będzie łatwe Ale kto obiecywał, że w fazie populistycznej będzie łatwo?".

Pamiętajmy o tym fragmencie kiedy za chwilę spotkamy się przy grobach najbliższych i będziemy musieli podać sobie rękę.

* Sadurski W.; Nie bójmy się różnic i sporów. To esencja demokracji; „Gazeta Wyborcza”, nr 250.10442, 1; 26.X. 2023r.

Teresa Maria Bleczyc
psycholożka i mediatorka, prawniczka i filozofka, propagatorka Porozumienia bez Przemocy (NVC), współtwórczyni Porozumienia na Fali Kołobrzeskie Centrum Mediacji.

reklama

reklama

Dodaj komentarz

UWAGA!
Komentarze są prywatnymi opiniami Czytelników, za które redakcja nie ponosi odpowiedzialności. Publikowanie jest jednoznaczne z akceptacją regulaminu. Jeśli jakikolwiek komentarz narusza obowiązujące prawo lub zasady współżycia społecznego, prosimy o kontakt poczta@miastokolobrzeg.pl. Komentarze niezwiązane z artykułem, naruszające regulamin lub zawierające uwagi do redakcji, będą usuwane.

Komentarze zostaną opublikowane po akceptacji przez moderatora.

Zgody wymagane prawem - potwierdź aby wysłać komentarz



Kod antyspamowy
Odśwież

Administratorem danych osobowych jest  Wydawnictwo AMBERPRESS z siedzibą w Kołobrzegu przy ul. Zaplecznej 9B/6 78-100 Kołobrzeg, o numerze NIP: 671-161-39-93. z którym możesz skontaktować się osobiście pod numerem telefonu 500-166-222 lub za pośrednictwem poczty elektronicznej wysyłając wiadomość mailową na adres poczta@miastokolobrzeg.pl Jednocześnie informujemy że zgodnie z rozporządzeniem o ochronie danych osobowych przysługuje ci prawo dostępu do swoich danych, możliwości ich poprawiania, żądania zaprzestania ich przetwarzania w zakresie wynikającym z obowiązującego prawa.

reklama